CİLT/VOLUME: 10 SAYI/ISSUE: 02

Kapak, Künye, İçindekiler / Cover and Contents

Salih Zeki Bey ve Bilim Felsefesi

Vural Başaran

Özet

Bu çalışmada, Türk bilim tarihi ve felsefesinin kurucularından olan matematikçi Salih Zeki Bey’in bilim felsefesi çalışmalarını inceledik. Bunun için öncelikle yaptığı tercümeler ve telif eserleri derledik. Özellikle Fransızcadan Türkçeye yaptığı kitap çevirileri yazımızın ana eksenini oluşturdu. Bu bağlamda değerlendirdiğimiz başlıca eserler Poincaré ve Bertrand’ın Salih Zeki Bey tarafından yapılan tercümeleridir. Poincaré, uzlaşımcı bilim felsefesinin kurucusudur. Önerdiği felsefî yaklaşım XX. yüzyıl bilim anlayışını derinden etkilemiştir. Salih Zeki Bey bu felsefi yaklaşımı Türk felsefe geleneğine tanıtarak kanaatimizce bilim felsefesinin gelişiminde çok önemli bir rol oynamıştır. Diğer önemli bir tercüme eser de Bertrand’ın ders kitabı niteliğindeki Bilim Felsefesi’dir. Bu iki eser dönemin başta metodoloji olmak üzere aşağı yukarı bilim felsefesinin önemli tüm konularını içermektedir. Salih Zeki Bey’in bu tercümeleri haricinde mantık alanındaki çalışmalarına da değindik. Hem Poincaré’nin çevirilerinde Avrupa’da cereyan eden yeni mantık çalışmaları hem de müstakilen yazdığı makalelerde bu mantık çalışmalarını ele almıştır. Ayrıca skolastik anlayış ve pozitivizm gibi bilim felsefesi ile doğrudan irtibatlı olmasa da kendi bilimsel yaklaşımını ortaya koyan çalışmalarını da tanıtmaya çalıştık. Sonuç olarak kendisinin Türk bilim felsefesine yaptığı katkıları ifade etmeye çabaladık.

Anahtar sözcükler: Salih Zeki Bey, Henri Poincaré, Alexis Bertrand, Bilim Felsefesi

Abstract

In this study, we examined Salih Zeki Bey’s studies in the philosophy of science, a mathematician and one of the founders of Turkish history and philosophy of science. For this purpose, we firstly examined his translations and copyrighted works. Especially the translated books from French into Turkish formed the main axis of our article. The most important works we evaluate in this context are his translations of Poincaré and Bertrand. Poincaré’s philosophical approach has profoundly influenced the understanding of science in the 20th century. In our opinion, Salih Zeki Bey, by introducing this philosophical approach to the Turkish philosophical landscape, played a very important role in the development of the philosophy of science in Turkey. Another important translation by him is a textbook titled Philosophy of Science by Alexis Bertrand. These two works cover more or less all the important topics of philosophy of science, especially the methodology of the time. In addition to these translations, we also looked at his works in the field of logic. Overall, this article shows Salih Zeki Bey’s contributions to Turkish philosophy of science. 

Keywords: Salih Zeki Bey, Henri Poincaré, Alexis Bertrand, Philosophy of Science

Invention of a Historical Puzzle: Darwin’s Procrastination 
Cem Kamözüt

Abstract

Much ink has been spilled to explain why Darwin avoided publishing his views for many years. Although a general consensus was never achieved on any one reason, not much doubt has been raised as to the existence of such a delay. In this article I argue that there was no delay. Darwin published his views as soon as he developed a defensible theory. I argue that the appearance of a delay emerged as a consequence of reading Darwin out of context. Once we distinguish what would constitute a satisfactory account of transmutation for Darwin from what it would be for us, there will be no plausible case to argue that Darwin delayed publication. 

Keywords: Charles Darwin, Darwin’s Delay, Principle of Divergence, Natural Selection

Özet

Darwin’in görüşlerini neden yıllarca yayınlamadığını açıklamaya yönelik çok fazla çalışma vardır. Belirli bir neden konusunda uzlaşım sağlanamamış olsa da, böyle bir gecikmenin olduğuna ilişkin pek kuşku ifade edilmemiştir. Bu yazıda böyle bir gecikmenin olmadığını öne sürüyorum. Darwin görüşlerini savunulabilir bir kuram elde eder etmez yayınlamıştır. Gecikme olduğu izleniminin Darwin’i bağlamı dışında okumaktan kaynaklandığını iddia ediyorum. Darwin için neyin tatmin edici bir kuram olduğunu, bizim için neyin yeterli bir kuram olacağından ayırdığımızda Darwin’in çalışmasını yayınlamayı geciktirdiğini öne sürmek için makul bir argüman kalmayacaktır. 
 
Anahtar sözcükler: Charles Darwin, Darwin’in Bekleyişi, Farklılaşma İlkesi, Doğal Seçilim 

1844 Ekonomik ve Felsefi El Yazmaları’nda Yabancılaşma ile Özel Mülkiyet Arasındaki İlişki 

Soner Soysal

Özet

Karl Marx’ın 1844 Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları onun yabancılaşma kavrayışını anlamak açışından oldukça önemli bir metindir. Bu metinde dört farklı yabancılaşma türünden söz edilir. Ancak, Marx’ın bu yabancılaşma biçimlerine ilişkin açıklamaları incelendiğinde, aslında bunlardan birinin, türsel yabancılaşmanın, daha temel olduğu ve diğerlerinin de bu yabancılaşma biçiminden kaynaklandığı ortaya çıkar. Türsel yabancılaşmanın temel yabancılaşma biçimi olduğu iddiası, hem Marx’ın emeğin yabancılaşmasının özel mülkiyetin nedeni olduğu iddiasını temellendirmeyi hem de yabancılaşmanın sadece kapitalist sisteme özgü bir olgu olmadığını göstermeyi olanaklı kılar. 

Anahtar sözcükler: Karl Marx, yabancılaşma, özel mülkiyet, türsel varlık, türsel yabancılaşma

Abstract

Karl Marx’s The Economic and Philosophic Manuscripts of 1844 is a very important text in understanding his conception of alienation. In this text, four different forms of alienation are mentioned. However, when Marx’s explanations concerning these forms of alienation are analyzed, it becomes manifest that indeed one of them, species alienation, is more basic and all the other forms of alienation stem from this form of alienation. The claim that species alienation is the basic form of alienation makes possible both grounding Marx’s claim that alienation is the cause of private property and showing that alienation is not a fact that is peculiar to capitalist system. 

Keywords: Karl Marx, alienation, private property, species being, species alienation

Çeviri: [Juriye Karşı] Sokrates’in Savunması, Ksenofon

Yunancadan Çeviren:  Melike Molacı

Çeviri: Köpeklerin Talebi, G.W. Leibniz

Fransızcadan Çeviren: Emre Koyuncu 

Kitap İncelemesi: Slavoj Žižek, Pandemic! 2: Chronicles of a Time Lost

Samet Çağlar Yılmaz

Posseible Felsefe Dergisi 10/02, Tüm Yazılar/Whole Issue